Casus 1: Overbelaste zorg, frustratie en geweld

Veel situaties van psychisch geweld bij ouderenmishandeling zijn moeilijk als zodanig te kwalificeren. Wanneer is immers sprake van een ‘gewone’ vervelende opmerking of ruzie (die binnen ieder gezin wel eens voorkomt), en wanneer van psychisch geweld?

Bovendien is psychisch geweld minder zichtbaar en is het lastig in te schatten wanneer bij deze geweldsvorm inderdaad van ‘ernstig en onmiddellijk gevaar’ sprake is. Het geweld is verborgen en subtiel; het gaat bijvoorbeeld om geniepige, kwetsende, intimiderende of bedreigende opmerkingen. Deze opmerkingen kunnen op de lange duur bij het slachtoffer wel ernstige psychische schade veroorzaken.

Dit was het geval bij het echtpaar Pietersen, beiden 70-plussers en al bijna 50 jaar getrouwd. Mevrouw Pietersen is al ruim tien jaar zorgafhankelijk van haar man. Meneer Pietersen is aardig gefrustreerd over zijn zorgtaak en over de levensfase waarin beiden verkeren. Boven het echtelijk bed heeft hij een poster opgehangen van een mooie naakte vrouw. Hier maakt hij vaak opmerkingen over tegen zijn vrouw, zo ook over haar oude en onaantrekkelijke lichaam.

Mevrouw Pietersen gaat hier echter aan onderdoor: ze is depressief, voelt zich minderwaardig en heeft last van verschillende stressklachten. Hulpverleners die het echtpaar kennen (maar de depressie en klachten van mevrouw Pietersen nog niet goed in beeld hebben) zijn verdeeld over de situatie. Laten we meneer Pietersen ‘lekker aan zijn trekken komen’? Of is er sprake van psychisch geweld en is ingrijpen noodzakelijk? Het huisverbod is hoe dan ook niet geschikt, want van een ernstige en onmiddellijke dreiging is geen sprake.

Dit wordt anders wanneer de frustratie van meneer Pietersen doorschiet in fysiek geweld. Zijn mantelzorg begon ruim tien jaar geleden met goede intenties, maar is nu echt te zwaar. Af en toe dient meneer Pietersen iets meer medicijnen toe (waardoor mevrouw Pietersen wat versuft en rustig blijft). Ook bindt hij haar af en toe vast of geeft hij haar een lichte tik, om even van ‘het gezeur’ en de zorgtaak af te zijn. Vanwege haar zorgafhankelijkheid kan mevrouw Pietersen niets doen, maar ze lijdt wel onder de situatie. De ernst van de situatie is toegenomen en er is sprake van een acute dreiging. De inzet van het huisverbod is nu wel een geschikte interventie.